ابن خلدون

ابن خلدون در نقد كلامي فلسفه و توجه به اعتقادات ديني، و با در نظر گرفتن منطق صوري بعنوان علمي مستقل از مابعد الطبيعه مشائي، غزالي را دنبال كرد اما با نقد معرفتشناختي فلسفه از او فاصله گرفت. او فلسفه را براي سعادت جاويدان و ماورا طبيعي انسان كافي نمي دانست و حوزه ان را به طبيعيات محدود كرد...

کليدواژگان: : فلسفه ، منطق ، كلام ، نقل ، شريعت ، فلسفه مشائي ، اشراق ، عرفان

ابن خلدون، يکي از محدود مورخاني است که توانست دخالت دادن عقل و استدلال در تاريخ را از آن جنبه ياريگري چون جغرافيا به تأثير اقليم ها بر زندگي بشر و ساختن تاريخ توجه کند. نظريه عصبيت در تاريخ و تأثير روحي و رواني آن بر تشکيل حکومت ها از جمله دستاوردهاي مهم ابن خلدون است که توجه به آن براي پژوهشگران تاريخ جهت بررسي علل و عوامل ظهور و سقوط حکومت هايي که از متن قبايل بدوي برخاسته اند، اهميت فراواني دارد.


کليدواژگان: : ابن خلدون، تاريخ سنتي، نظريه عصبيت

فارابى در مقاله اى كه دربارهء صنعت كيميا نوشته است، تلاش مى كند علت آميخته شدن اين صنعت را با رموز و اسرار شرح دهد و سپس با توسل به گفته هاى منطقى ارسطو عملى شدن كيميا، يعنى تبديل فلزى پست به فلز والايى همچون طلا را ثابت نمايد; البته برهان وى صرفآ فلسفى است و پشتوانه تجربى ندارد. در مقالهء حاضر متن عربى رسالهء فارابى و نيز ترجمهء فارسى آن تقديم خوانندگان مى شود.

کليدواژگان: : كيميا ,ابن خلدون ,ابن سينا ,ارسطو ,فارابى ,فلز پست ,فلز والا

طبقه بندي دانش و جايگاه دانش سياسي ، اين امكان را فراهم مي كند كه اولاَ ، با انواع دانش ها و طبقه بندي دانش سياسي نزد انديشمندان اسلامي آشنا شويم ، و ثانياَ ، تطور اين بحث در طول تاريخ انديشه سياسي اسلامي را پي گيريم . به نظر مي رسد پيش فرض هاي فلاسفه و فقها و همچنين نسبت سنجي عقل و نقل ، در نوع طبقه بندي دانش نزد ايشان تأثير داشته است . به همين دليل طبقه بنندي علوم نزد فارابي و تابعين او را بايد در عقل محوران ، و طبقه بندي علوم نزد غزالي و امثال وي را بايد نقل محوران جاي داد.

کليدواژگان: : طبقه بندي دانش ، دانش سياسي ، عقل محوران ، نقل محوران ، ارسطو ، فارابي ، غزالي ، اخوان الصفا ، خواجه نصير و ابن خلدون

موعود باورى يكى از برجسته‏ترين اعتقادات اسلامي شناخته شده است. اهميت موضوع، محققان را بر آن داشته تا از زواياى گوناگون درباره اين اصل مهم اظهار نظر كنند. و هر چند در اصل و اساس مهدويت ميان نويسندگان و عالمان اسلامى به نوعى اتفاق نظر ديده مى‏شود، در عين حال تعداد اندكى درصدد خرده‏گيرى يا انكار اين باور بر آمده‏اند كه شاخص‏ترين آن ها و به نوعى سردمدارشان ابن خلدون مغربى است كه با تضعيف احاديث مهدويت، اساس اين اعتقاد را انكار كرده است.
اين نوشتار در ابتدا ديدگاه و مبانى وى در تضعيف احاديث مهدويت را دنبال مى‏كند؛ آن گاه آن ها را نقادى خواهد كرد

کليدواژگان: : احاديث مهدويت ؛ ابن خلدون ؛ مهدي موعود ؛ نقد ابن خلدون و تضعيف احاديث مهدي

ابن خلدون از متفكران بنام و از صاحب نظران برجسته اي است كه كتاب مقدمه او از شهرت جهاني برخوردار مي باشد . در اين كتاب او به ابداع تئوريهاي نو و جديد در باب مقوله هاي مهم اجتماعي پرداخته است . از مشخصه مهم تئوريهاي اجتماعي ابن خلدون كه او را از فلاسفه عصر كلاسيك جدا مي كند ،‌ نقش خاصي است كه او به عامل انساني داده است . بررسي نقش عامل انساني در توسعه اجتماعي از منظر و ديدگاه ابن خلدون ، موضوعي است كه اين مقاله مي خواهد به آن بپردازد .

کليدواژگان: : عامل انساني ؛ حاكم ؛ دولت ؛‌ شهر ؛ تجمل ؛ جمعيت ؛ توسعه اقتصادي ؛ تئوري ارزش كار ؛‌ كشاورزي ؛ بازرگاني ؛ صنعت ؛ جاه .

بيش فرض اصلى اين پژوهش،آن است كه برجريان تاريخ قوانين حاكم است. اينكه سازوكارهاى اين قوانين چكونه است،موجب گرديده مكاتب مختلفى با ديدگاههاى متفاوت به وجودآيند.اما تحقيق موجود بر مبناى فلسفه تاريخ ابن خلدون در مقدمه شكل گرفته،در پى آن است كه آيا نظريات ارائه شده توسط اين فيلسوف تاريخ مى تواندبراى حكومتهاى پس ازاو وشايد،تا زمان حاضرصادق باشد؟
به اين منظورحكومت قاجار،به عنوان دولت مورد مطا لعه ا نتخاب گرديد. زيرا اين دولت به وا سطهً مسلمان بودن،شرقي بودن،و ازهمه مهمترنزديك بودن به دوران كنونى ازاهميت بيشترى برخورداربود.

کليدواژگان: : ابن خلدون ، فلسفه تاريخ ، عصبيت ، نظريه انحطاط ، نظريه پيري دولتها ، نظريه جبر اجتماعي ، خوي برتري جويي ، استبداد ، حكومت قاجار

ابن خلدون يكي از چهره هاي مهم و شاخص در تاريخ نظريه اجتماعي است در دهه هاي اخير علاقه فوق العاده به ميراث فكري ابن خلدون يعني مقدمه نشان داده شده است از اين جهت مفاهيم ونظريه هاي كه توسط او مطرح شده است توجه مفسرين مقدمه را به خود جلب كرده است از ميان مجموعه مفاهيمي كه ابن خلدون ابداع كرده است مفهوم عصبيت يكي از مهمترين مي باشد تا كنون اين مفهوم از ديدگاههاي متفاوت و گوناگون مورد توجيه و تفسير قرار گرفته كه اين خود موجب ابهام در معني و كاربرد آن است هدف اين مقاله نگريستن به موضوع از منظري متفاوت يعني جامعه شناسي تاريخي و استفاده از دو مفهوم مهم اين حوزه يعني ساخت اجتماعي و عامل انساني در تفسير انديشه ابن خلدون در مورد عصبيت مي باشد درجهت تحقق اين هدف پس از بيان مقدمه اي كوتاه به بيان كارهاي انجام شده در مورد عصبيت پرداخته شده است در اينجا تمام آثار مكتوب حول دو مفهوم ساخت اجتماعي و عامل انساني مقوله بندي شده و نشان داده شده است كه مفسرين انديشه ابن خلدون يا ريشه عصبيت را در عوامل ساختي جستجو كرده اند بدون توجه به عامل انساني و يا در عامل انساني جستجو كرده اند ولي در يك محدوده جغرافيائي خاص اين مقاله تلاش كرده كه با استعانت از رويكرد جامعه شناسي تاريخي پس از بيان محدوديتهاي هر دو رويكرد به بيان دقيق تري از عصبيت دست يابد

عبدالرحمن بن محمد بن خلدون الحضرامي تونسي (1332 - 1406 ميلادي) معروف به ابن خلدون، در كتاب خود به نام مقدمه، مباني اصلي رشته هاي گوناگون دانش به ويژه علم تمدن (العمران) را پي ريخت؛ اما به سبب سهم چشمگيري كه ابن خلدون در علم اقتصاد داشت، بايد او را اگر نه «پدر» علم اقتصاد، دست كم يكي از پيشگامان برجسته در تاريخ انديشه اقتصادي به شمار آورد. عنوان «پدر علم اقتصاد» به آدام اسميت كه آثار بزرگش حدود سيصد و هفتاد سال پس از مرگ ابن خلدون انتشار يافت، داده شده است. ابن خلدون نه تنها نخستين بذرهاي بارور علم اقتصاد كلاسيك را در موضوعات توليد، عرضه و هزينه بر زمين پاشيد، بلكه در طرح مباحث مصرف، تقاضا و مطلوبيت، كه مباني تئوري اقتصادي مدرن را تشكيل مي دهند نيز پيشتاز بود

در زمينه‌ كالاهاي‌ عمومي‌، ابن‌ خلدون‌ نقش‌ اساسي‌ براي‌ دولت‌ قايل‌ است‌ و آن‌ را شرطاساسي‌ تأسيس‌ شهر و ايجاد تمدن‌ مي‌داند. براي‌ مخارج‌ دولتي‌ در تنظيم‌، تعادل‌ و رونق‌اقتصادي‌ نقش‌ والايي‌ قايل‌ است‌. همانند اسميت‌ با فعاليت‌ اقتصادي‌ دولت‌ و انحصار مخالف‌است‌ و آن‌ را بر هم‌ زننده‌ وضعيت‌ رقابتي‌ و باعث‌ ورشكستگي‌ بخش‌ خصوصي‌ مي‌داند.استنباط نظريه‌ ابن‌ خلدون‌ در خصوص‌ دست‌ نامرئي‌، گوياي‌ آن‌ است‌ كه‌ هر چند افكار وي‌ دوراز نظريه‌ اسميت‌ نمي‌باشد، ولي‌ متمايز از آن‌ است‌; به‌ ويژه‌ به‌ دليل‌ نقش‌ نظارتي‌ دولت‌ كه‌نشان‌دهنده‌ عدم‌ خوش‌بيني‌ زياد وي‌ در اين‌ زمينه‌ مي‌باشد.

ابن‌ خلدون‌ ارزش‌ را منحصر در كار نمي‌داند، ولي‌ بخش‌ اعظم‌ آن‌ را ناشي‌ از كار مي‌داند.در مورد خدمات‌ كه‌ به‌ توليد غيرمادي‌ اختصاص‌ دارد، ارزش‌ را كلا ناشي‌ از كار مي‌داند. درخصوص‌ كالاها و محصولات‌ محسوس‌ مادي‌، علاوه‌ بر كار ارزش‌ مواد اوليه‌ به‌ كار رفته‌ در آنهارا نيز دخيل‌ مي‌داند. در مورد فعاليت‌هاي‌ تجاري‌ و بازرگاني‌، علاوه‌ بر كار، سرمايه‌ را هم‌ به‌شمار مي‌آورد، اما سرمايه‌ را ناشي‌ از كار قبلي‌ مي‌داند. در مورد كالاي‌ كشاورزي‌، كار و طبيعت‌ راهم‌ دخيل‌ مي‌داند. هر چند در تحليل‌ آراي‌ آدام‌ اسميت‌ در خصوص‌ ارزش‌، مناقشاتي‌ وجود دارد، ليكن‌ اگرنظريه‌ هزينه‌ توليد آدام‌ اسميت‌ را در خلق‌ ارزش‌ به‌ عنوان‌ نظريه‌ نهايي‌ او بپذيرم‌، نتيجه‌ مي‌گيريم‌كه‌ وي‌ هر سه‌ عامل‌ را در خلق‌ ارزش‌ مؤثر مي‌داند. ابن‌ خلدون‌ كار را (و در برخي‌ موارد ساير چيزها را) فقط عامل‌ ايجاد ارزش‌ مي‌داند و نه‌ برابربا آن‌، و عرضه‌ و تقاضا را عامل‌ تعيين‌ كننده‌ ارزش‌ (قيمت‌) مي‌داند. بنابراين‌، هيچ‌ گاه‌ هماننداسميت‌ با مشكل‌ چگونگي‌ تعيين‌ ارزش‌ توسط كار رو به‌ رو نشده‌ است‌. در حالي‌ كه‌ نظريه‌ ارزش‌اسميت‌ فقط از ديدگاه‌ عرضه‌ براي‌ تعيين‌ قيمت‌ مؤثر است‌ و تقاضا در تعيين‌ قيمت‌ نقشي‌ به‌عهده‌ ندارد. گرچه‌ ابن‌ خلدون‌ پول‌ را حنثي‌ مي‌دانسته‌ است‌، اما در هيچ‌ جا اشاره‌اي‌ كه‌ دال‌ بر آن‌ باشد كه‌او همانند اسميت‌ به‌ ارتباط بين‌ سطح‌ عمومي‌ قيمت‌ها و مقدار پول‌ در گردش‌ پي‌ برده‌ باشد،نمي‌توان‌ يافت‌.